Elke ras-echte Amsterdammer kan zich zo de
plattegrond van onze stad voor de geest halen als men hem naar de een of andere
straat, gracht of wat dan ook vraagt. In de meeste gevallen zal hij die
vreemdeling prompt in de goede richting verwijzen. Na zo een vraag ziet hij als
het ware de stadskaart voor zich hangen enn weet hij de juiste wijk, waarin het
gezochte zich bevinden moet. Vaak komt in zijn antwoord deze of gene brug voor,
want het zijn niet alleen die wijken, die heeft elke stad. Maar het zijn in
feite allemaal "eilanden", omgeven door grachten, welke onze stad haar
specifieke en vertrouwde karakter geven.
Op de zo fraai getekende kaarten van Amstelredamme, waarop zelfs elk huis
afgebeeld staat, laat Cornelis Anthoniszoon in 1544 en Pieter Bast in 1597 heel
duidelijk zien, dat de allereerste stadswijken ter weerszijden van de Amstel, de
Oudezijds en de Nieuwezijds, de voorlopers waren van de vele tientallen wijken
welke wij nu kennen. (gaat u er maar even bij zitten en noem deze maar op...)
Sindsdien kreeg onze stad steeds meer uitbreidingen, welke in die jaren,
"uitleggingen" genoemd werden en ontstonden steeds meer wijken,
allengs met grachten omgeven, welke in de volksmond dan ook als eilanden genaamd
werden. Naast de Lastage aan de Oude Waal ontstond het Waalseiland en in 1593
gevolgd door de eilanden Uilenburg, Marken en Rapenburg. In de 17e eeuw
ontstonden achtereenvolgens Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg als de zo
bekende Oostelijke Eilanden.
Maar ook de Westelijke Eilanden kwamen van de grond of eigenlijk uit het
IJ-water. Doordat het havengebied van de Oude Waal uit zijn jasje gegroeid was
werd aan de Nieuwe Waal begonnen (1611). Als gevolg van het uitbaggeren van het
steeds weer dichtslibben van dat vaarwater (het IJ stond toen in open verbinding
met de Zuiderzee en was dus onderhevig aan ebbe en vloed) ontstonden een drietal
eilanden, welke de voor de hand liggende namen van Voor-, Midden en Achtereiland
kregen.
Vanwege de gunstige ligging werden deze al vlug bebouwd en vestigden zich vele
scheepswerven en aanverwante bedrijven. Ook de woningbouw werd ter hand genomen
en nu kennen wij deze oude havenbuurt als het Bickers, het Realen en het
Prinsen Eiland.
De Prinsen-Eilandbrug (Sloterdijkbrug) tussen de
Galgenstraat en
de Sloterdijkstraat. Links achter is de Vierwindenstraat, rechts
Pakhuizen op het Prinsen Eiland.
Toen ik in het begin der twintiger jaren als
broekie eens stukkies draaide (zo heette toen het spijbelen) en toevallig in
deze buurt terecht kwam, was dat voor mij een openbaring. De sfeer welke ik daar
opsnoof overtrof nog alle heerlijke gewaarwordingen, welke ik langs onze
Baarsjesweg en de Kostverloren Wetering reeds zo vaak had opgedaan.
Wat een buurt was dat toen. Barstens vol bedrijvigheid en pittoreske woningbouw
aan dorpse straatjes. Klapbruggen en die bijzondere Drieharingbrug (een vlotbrug
of z.g. kippenbrug) verbonden die eilanden met elkaar, waarvan de straatnamen
levendig tot mijn verbeelding spraken, zoals de Vierwinden-, Taan- en
Galgenstraat, de Zoutkeetsgracht, zo ook de Bokkinghangen en de Zandhoek. Wat
een rijkdom aan verscheidenheid was daar te vinden, zowel ogen, oren als neus
kwamen daar geheel aan hun trekken. Tot in de zeventiger jaren ben ik aldaar een
trouwe bezoeker geweest en dwaalde ik bij voorkeur gedurende de schemerige
avonduren wat rond. Vooral tijdens de herfst en als het daar 's avonds stil was,
heerste op die eilanden een echte melancholieke sfeer.
Het Bickerseiland met de eilandskerk in
1915. Er is niets meer van over.
Zo ronddolend op het uitgestorven Prinsen Eiland
alwaar de vele pakhuizen en allerlei bouwsels door de weinige lantaarns slechts
schaars verlicht werden, zou het mij niet verwonderd hebben als ik ineens een
figuur de hoek had zien om komen, gekleed in kuitbroek, boezeroen en flambard
(hoed), zwierig gedragen op lange lokken.
Ook deze "herademing" is ons ontnomen nu deze wijk door de
stadsvernieuwers is ontdekt. Pakhuizen werden tot flats verbouwd (koopsom
anderhalf tot twee ton), scheepswerven werden gesloopt en bedrijven verdwenen
voor o.a. een kantoorkolos.
Nu staat deze verkrachte buurt ook al vol met "blik" en blairen
popmuziek de nieuwe tijd in...
Tel uit je winst...!!